काठमाडौं। मुलुकमा अवस्था परिवर्तनको बहस पुनः केन्द्रमा आउँदै गर्दा, सरोकारवाला र राजनीतिक विश्लेषकहरूले व्यवस्था परिवर्तनलाई त्यसको आधारभूत शर्तका रूपमा औंल्याएका छन्। उनीहरूका अनुसार, संरचनागत सुधार बिना अवस्था परिवर्तन सम्भव नहुने यथार्थ अहिलेको राजनीतिक सन्दर्भमा अझ स्पष्ट हुँदै गएको छ।
यही परिवेशमा शक्तिको केन्द्रका रूपमा उदाएका काठमाडौं महानगरपालिकाका प्रमुख बालेन शाहको भूमिकालाई विशेष महत्त्वका साथ हेरिएको छ। पछिल्लो समय उनले दलगत राजनीतितर्फ संकेत गर्दै विभिन्न राजनीतिक नेतृत्व, नयाँ पुस्ताका समूह तथा नागरिक अभियन्ताहरूसँग भेटघाट तीव्र पारेपछि उनको भावी राजनीतिक यात्राबारे बहस थप चर्किएको छ।
राजनीतिक स्रोतहरूका अनुसार, बालेनले हालै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सभापति रवि लामिछाने, जेन्जी (Gen-Z) प्रतिनिधिहरू तथा विभिन्न सामाजिक अभियन्ताहरूसँग निरन्तर संवाद गरिरहेका छन्। यी भेटघाटहरू औपचारिक राजनीतिक घोषणा नभए पनि भावी सहकार्य, साझा एजेन्डा र सम्भावित राजनीतिक दिशाबारे केन्द्रित रहेको स्रोतको दाबी छ।
विश्लेषकहरू भन्छन्, बालेन र रवि लामिछाने दुवै स्थापित राजनीतिक दलभन्दा फरक पृष्ठभूमि र शैलीका कारण वैकल्पिक राजनीतिक धारका रूपमा उदाएका पात्र हुन्। उनीहरूबीचको संवादलाई सुशासन, जवाफदेहिता, प्रणालीगत सुधार र नयाँ पुस्ता केन्द्रित राजनीतिसँग जोडेर हेरिएको छ। यसले आगामी दिनमा नयाँ राजनीतिक समीकरणको सम्भावनालाई समेत संकेत गर्ने विश्लेषण गरिएको छ।
यसैबीच, बालेनको जेन्जी समूह र नागरिक अभियन्ताहरूसँगको भेटघाटलाई केवल समर्थन संकलनभन्दा पनि विचार निर्माण र दबाब समूहलाई संस्थागत राजनीतिक शक्तिमा रूपान्तरण गर्ने प्रयासका रूपमा बुझिएको छ। नागरिक तहमा बढ्दो असन्तुष्टि र परिवर्तनको चाहनालाई संगठित राजनीतिक एजेन्डामा रूपान्तरण गर्न सक्ने नेतृत्वको खोजी भइरहेका बेला बालेनलाई सम्भावित विकल्पका रूपमा हेरिएको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, अवस्था परिवर्तन गर्न व्यवस्था परिवर्तन अनिवार्य भएकाले अहिलेको समय भावनात्मक नाराभन्दा पनि स्पष्ट दृष्टिकोण र संरचनागत हस्तक्षेपको माग गर्ने चरण हो। यदि बालेनले आफ्नो लोकप्रियता र जनसमर्थनलाई व्यवस्था सहित अवस्था परिवर्तनतर्फ उन्मुख गर्न सके, अहिलेको समयलाई ‘राजनीतिक कोर्स करेक्सन’का रूपमा प्रयोग गर्न सकिने सम्भावना देखिएको छ।
राजनीतिक विश्लेषक डा. सुरेश भट्टराई भन्छन्, “अहिलेको असन्तुष्टि व्यक्तित्वकेन्द्रित सुधारबाट समाधान हुने चरण पार गरिसकेको छ। यदि बालेनले आफ्नो प्रभावलाई संस्थागत परिवर्तनसँग जोड्न सके, यो समय नेपाली राजनीतिका लागि निर्णायक मोड बन्न सक्छ।”
यद्यपि, बालेन शाहले हालसम्म आफू कुनै दलमा प्रवेश गर्ने वा नयाँ राजनीतिक दल गठन गर्ने विषयमा औपचारिक घोषणा गरेका छैनन्। उनी निकट स्रोतहरूका अनुसार, हाल भइरहेका भेटघाटहरू विचार आदान–प्रदान र साझा एजेन्डा पहिचानमा केन्द्रित छन्। “अहिले निर्णयभन्दा संवादलाई प्राथमिकता दिइएको छ,” स्रोतको भनाइ छ।
नागरिक तहमा भने ‘व्यवस्था परिवर्तन बिना अवस्था परिवर्तन हुँदैन’ भन्ने आवाज क्रमशः राजनीतिक मागमा रूपान्तरण हुँदै गएको देखिन्छ। सामाजिक सञ्जालदेखि सार्वजनिक बहससम्म यो विषयले व्यापक स्थान पाएको छ। यही पृष्ठभूमिमा बालेनको सक्रियता र भेटघाटलाई सम्भावित राजनीतिक हस्तक्षेपको प्रारम्भिक चरणका रूपमा हेरिएको छ।
समग्रमा, विश्लेषकहरू भन्छन्, यदि बालेन शाहले अवस्था परिवर्तन मात्र होइन, व्यवस्था परिवर्तनलाई समेत समेट्ने गरी स्पष्ट राजनीतिक दिशा तय गर्न सके, अहिलेको समय नेपाली राजनीतिमा अर्थपूर्ण कोर्स करेक्सनको आधार बन्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
